ÇEK İPTALİ DAVASI

Çek iptali davası, bir çekin zayi olması sebebiyle iptal edilmesi için Asliye Ticaret Mahkemesinde açılan davadır. Çek iptali davası, bir dilekçe ile Asliye Ticaret Mahkemesine başvurularak açılır. Çek iptali davasını yetkili hamil açabilir. Dolayısıyla keşidecinin çek iptali davası açması mümkün değildir. 

Yazımızda:

  • Dava Nasıl Açılır?

  • Dava Şartları Nelerdir?

  • Gerekli Belgeler Nelerdir?

  • Ödeme Yasağı Nasıl Alınır?

gibi tüm merak edilen hususlar ayrıntılı olarak açıklanmıştır. 

Çek İptali Davası

Çek iptali davası, bir çekin yıpranması, bozulması, yanması, kaybolması veya çalınması gibi çekin muhataba ibraz edilmesini engelleyen hallerde çekin iptal edilmesi için açılan davadır. Bu dava, çekin zayi olması sebebiyle açılır. Dolayısıyla, çekin zayi olduğu hallerde açılan davaya çek iptal davası denir. 

Çek iptali davası açılabilecek haller şunlardır:

  • Çekin kargoda kaybolması,

  • Çekin gasp edilmesi, 

  • Çekin çalınması, 

  • Çekin yırtılması, 

  • Çekin bozulması,

  • Çekin yanması, 

  • Çekin selde kaybolması, 

  • Çekin depremde kaybolması.

Yukarıda sayılan haller çeklerin iptal edilmesi için dava açılabilecek bazı hallere örnektir. Bu örneklere benzer şekilde çeke ulaşılamadığı hemen her halde dava açılması mümkündür.

Bir çeke ulaşılamadığında çok hızlı şekilde çek iptali için dava açılması ve mahkemeden ödeme yasağı talep edilmesi gerekir. Çünkü çek, bilinmeyen üçüncü bir kişinin eline geçebilir ve bu çekle işlem yapılabilir. 

Genellikle şirketler veya çek sahipleri, kaybolan çekleri için harekete geçmezler. Ancak ilerleyen süreçte, icra takipleri, hacizler, banka talepleri ve ihbarnameler geldiğinde durumun ciddiyeti anlaşılır. Dolayısıyla en kısa sürede hukuki adımları atılarak alanında uzman bir ticaret hukuku avukatı/bürosuna danışılması önerilir.

Çek İptali Davası Nasıl Açılır?

Çek iptali davası, çekin zayi olduğuna dair delilleri içeren bir dava dilekçesi ile Asliye Ticaret Mahkemesi’ne başvurulması yoluyla açılır. Asliye Ticaret Mahkemesi bulunmayan yerlerde Asliye Hukuk Mahkemesine başvurularak da çek iptali davası açılması mümkündür. 

Çek iptali davası açarken, dava dilekçesinde çekin iptalinin yanında, mutlaka ödeme yasağı talep edilmelidir. Aksi halde, zayi olan veya kaybolan çeki ele geçiren kişiler bankaya çek bedelinin ödenmesi için başvuru yapacaktır. 

Özellikle son dönemlerde, çeki bir şekilde ele geçiren kötüniyetli kişilerin hem çek sahiplerine hem de bankalara ödeme için talepte bulunduğu görülmektedir. Özellikle kargoda kaybolan veya çalınan çekler nedeniyle pek çok mağduriyet ortaya çıkmaktadır. 

Şirketler veya kişiler kaybolan çeklerin peşine düşmemekte, ancak devam eden süreçte harekete geçmeyen çek sahibine icra takibi, haciz veya ödeme talepleri gelmekte bu sayede şirketlerden ödeme talep edilmektedir. Tüm bunların önüne geçmek için çok hızlı şekilde hukuki yollara başvurulması ve ödeme yasağı alınması gerekir. 

Çek iptalinin ve ödeme yasağının nasıl talep edileceği alt başlıklarda açıklanmıştır.

Çek İptali Davası Şartları

Çek iptali davası şartları şunlardır:

  • Çekin ibrazının mümkün olmaması,

  • Çekin kimin elinde olduğunun bilinmemesi,

  • Davayı yetkili kişinin açması,

  • Çekin zayi olduğuna dair inandırıcı delillerin bulunması,

  • Çeki ferdileştirecek (çek örneği, fotokopisi, resmi vb. gibi) delilin bulunarak, çek üstünde hak sahibi olduğunun kanıtlanması,

Çek iptali davası açılabilmesi için çek üzerinde hak sahibi olan kişinin başvuru yapması gerekir. Aynı zamanda, çekin artık herhangi bir şekilde ibraz edilmesi mümkün olmamalıdır. 

Örnek vermek gerekirse, Türkiye dışında başka bir ülkede bulunan kişinin çeki ibraz edememesi iptal için bir sebep değildir. Çek ancak objektif olarak ibrazı mümkün olmayan ve olamayacak olan hallerde çek iptal edilebilir. 

Çek, hak sahibinde değil, ancak kimin elinde olduğu biliniyorsa iptal davası açılamaz. Bu durumda çek, asıl hak sahibi kişinin elinden bir şekilde çıkmıştır. Ancak çekin nerede ve kimde olduğu biliniyordur. İşte bu durumda çek iptali değil çekin iadesi davası açılması gerekir. 

Bu noktada bir istisna olarak, çekin kimin elinde olduğu bilinmesin rağmen kimlik bilgileri ve adresin bilinmediği durumda yine iptal davası açılır. 

Açık çekler için ve zamanaşımına uğramış olan çek yapraklarının da iptali için mahkemeye başvurmak mümkündür. 

Çek İptali Davası Süreci

Çek iptali davası süreci şu şekildedir:

  • Çek iptali için mahkemeye başvurulur,

  • Ticaret Sicil Gazetesinde, birer hafta arayla üç kez ilan yapılır,

  • Ticaret Sicil Gazetesinde yapılan ilan için makbuz örneği mahkemeye sunulur,

  • Ödeme yasağı talep ediliyorsa iptali istenen çekler için teminat yatırılır,

  • Mahkeme tarafından çek muhatabı bankadan çekin ibraz anındaki fotokopileri talep edilir,

  • Çekin iptaline karar verilir.

Çek İptali Davası Ödeme Yasağı

Çek iptali davası ödeme yasağı, mahkemeden talep edilen bir ihtiyati tedbir kararıyla, muhatap bankanın çek için ödeme yapma yetkisinin kaldırılmasıdır. Çek iptali davası ödeme yasağı sayesinde, zayi olan çeki ele geçirenler bankaya gittiğinde çek için ödeme alamaz.

Bir çekin zayi olması halinde, çek gerçek hak sahibi olmayan başka kişilerin eline geçebilir. Bu kişiler çeki ele geçirerek, ilgili muhatap bankaya başvurabilir ve bankadan çek için ödeme talep edebilir. Özellikle çekin kaybolduğu durumlarda bu durumla çok sık karşılaşılır. 

Üçüncü kişilerin çek ödemesi almaması için durum mahkemeye bildirilir ve çek için ödeme yasağı alınır. Bu sayede çek kimin eline geçerse geçsin, banka tarafından ödeme yapılmayacaktır.

Çek iptali davası ödeme yasağı için davacının inandırıcı deliller sunması yeterlidir. Yani bu tür bir talepte tam ispat aranmaz. Çünkü ticari işlemlerde güvenlik gereği ihtiyati tedbirlerin hızlı şekilde alınması gerekir. 

Çek İptali Davasını Kim Açabilir?

Çek iptali davasını, yetkili hamil açabilir. Yetkili hamil, çeki düzgün bir ciro silsilesi ile en son elinde bulunduran kişidir. Dolayısıyla, keşideci yani çeki düzenleyen kişi çek iptali davası açamaz. 

Açılan iptal davasında mahkemeler öncelikle iptal talebinde bulunan kişinin talep hakkına sahip olup olmadığını inceler. Dolayısıyla iptal davasını mutlaka çek üzerinde hak sahibi olan kişi açmalıdır. Aksi halde doğrudan iptal davası reddedilir. 

Çek İptali Davası Yetkili Mahkeme

Çek iptali davası yetkili mahkeme, çekteki ödeme yeri veya hamilin yerleşim yeri mahkemesidir.

Hamilin yerleşim yerinden kastedilen, hamilin sürekli kalma niyetiyle oturduğu yerdir.

Ödeme yeri ise çekte yer alan ödeme yeridir. Eğer çekte ödeme yeri için açık bir beyan yoksa, muhatap bankanın ticaret unvanı yanında gösterilen yer ödeme yeri olarak belirlenir. 

Çekte ticaret unvanının yanında birden fazla yer varsa, bilindiği üzere çek ilk gösterilen yerde ödenecektir. Eğer bu türden bir açıklık ya da başkaca bir kayıt da yoksa, bu durumda dava muhatabın ticaret unvanının bulunduğu veya merkezinin bulunduğu yer mahkemesinde açılır.

Çek İptali Davası Görevli Mahkeme

Çek iptali davası görevli mahkeme, yetkili Asliye Ticaret Mahkemesidir. Eğer bölgede yetkili Asliye Ticaret Mahkemesi yoksa, çek iptali davasında görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesidir.

Keşideci Çek İptal Davası Açabilir mi?

Keşideci çek iptal davası açamaz. Çünkü çek iptali davasını ancak yetkili hamil açabilir. Ancak, bir çek dolaşımdayken tekrardan keşidecinin eline geçmişse, bu durumda keşideci aynı zamanda gerçek hamil olacağından keşideci de çek iptali davası açabilir.

Keşideci yani çeki düzenleyen kişinin dava açıp açamayacağına, çek cirantalarına bakılarak karar verilir. Ciro silsilesi incelenerek, bu silsilenin eksik olup olmadığı değerlendirilir. Son hamil bir şekilde tekrar keşideci ise bu durumda dava açılabilir. Ancak söz konusu dava için dava dilekçesinde bu hususun mutlaka gösterilmesi ve aksi gösterilemeyecek şekilde kanıtlanması gerekir.

Vadesi Gelmeyen Çekin İptali

Vadesi gelmeyen çekin iptali, Asliye Ticaret Mahkemesinde iptal davası açılması yoluyla yapılır. Çek iptali davasıyla, çekin iptali ve ödeme yasağı talep edilerek, vadesi gelmeyen çekin iptali mümkündür. 

Kargoda Kaybolan Çek

Kargoda kaybolan çek için çekin zayi olması nedeniyle iptal davası açılması mümkündür. 

Özellikle son dönemlerde kargoda kaybolan çek sayısının artması nedeniyle çek sahipleri çok fazla mağduriyet yaşamaktadır. Kargoda kaybolan çekler için çek sahibi öncelikle kargo şirketine başvuru yapmakta, kargo şirketinden geri dönüş alana kadar uzun bir süre geçmektedir. 

Dolayısıyla öncelikle yapılması gereken doğrudan suç duyurusunda bulunmak ve akabinde hemen dava açmaktır. Bu sayede kaybolan çek için hukuki yollara başvurulmuş, hukuki yükümlülükler yerine getirilmiş olur. Ayrıca, kötüniyetli kişilerin çekle işlem yapmasının da önüne geçilmiş olacaktır. 

Kargoda kaybolan çekler için hangi işlemlerin yapılması gerektiği hakkında ayrıntılı bilgi için tıklayabilirsiniz: “kargoda kaybolan çek”

Sonuç

Çekin iptal edilmesi için açılacak olan davalarda, mutlaka hızlı hareket edilerek mahkemeden ödeme yasağı alınması gerekir. Ödeme yasağı alındıktan sonra, çekin iptal edilmesi için süreç takip edilmelidir. Aksi halde, haksız ödemeler veya icra takipleri ile çek üzerinde hak sahibi olan kişiler ciddi hukuki sonuçlarla karşılabilir. Bu anlamda alanında uzman bir ticaret hukuku avukatı/bürosuna danışılması önerilir.